Kısa cevap: Windows'ta bir klasöre sağ tıklayıp Özellikler → Güvenlik sekmesine girin, Düzenle düğmesiyle kullanıcı veya grup seçin, ardından "Tam denetim", "Değiştirme", "Okuma" gibi kutuları işaretleyip kaldırın. Değişiklik alt klasörlere de yayılsın istiyorsanız Gelişmiş bölümünden devralmayı yönetin. macOS'ta aynı iş Bilgi Al → Paylaşma ve İzinler, Linux'ta ise chmod komutuyla yapılır. Tek dikkat edilecek nokta: yanlış bir dosya izni ayarı programların açılmamasına ya da klasörünüze kendi hesabınızla erişememenize yol açabilir, bu yüzden önce hangi hesabın ne yaptığını anlamak gerekir.
İzinler, "bu dosyayı kim okuyabilir, kim değiştirebilir, kim silebilir" sorusunun cevabıdır. Dosya sisteminin kendi kaydında tutulur; yani dosyayı gizlemekten ya da adını değiştirmekten farklıdır. Gizli dosya işaretlemek sadece görünürlüğü etkiler, izin ise erişimin önünü fiziksel olarak keser.
Windows'ta NTFS izinleri kullanıcı hesaplarına ve gruplara göre tanımlanır. Bilgisayarınızda iki hesap varsa, "Kullanıcılar" grubuna verilmiş bir okuma izni, diğer hesabın da o klasörü görebilmesi anlamına gelir. Yani "ben giriş şifresi koydum, kimse göremez" varsayımı her zaman doğru değildir; aynı makinede oturum açan başka bir hesap, izin listesinde yer alıyorsa dosyalarınıza ulaşabilir.
| İzin | Ne sağlar |
|---|---|
| Okuma | Dosyayı açar, içeriğini görür, kopyalar; değiştiremez. |
| Okuma ve yürütme | Okumaya ek olarak program/betik çalıştırma hakkı verir. |
| Yazma | Yeni dosya ekler, mevcut içeriğe yazar. |
| Değiştirme | Yazma + silme yetkisi. Günlük kullanım için genelde yeterlidir. |
| Tam denetim | Her şey, üstelik izinleri ve sahipliği de değiştirebilir. |
Pratik kural: bir hesabın işini yapmasına yeten en düşük izni verin. Ortak kullanılan bir belge klasöründe diğer hesaba "Okuma" bırakmak, "Tam denetim" vermekten çok daha güvenlidir.
Bu, o iznin üst klasörden devralındığı anlamına gelir. Çözüm: Güvenlik → Gelişmiş → Devralmayı devre dışı bırak. Karşınıza iki seçenek gelir. "Devralınan izinleri bu nesnedeki açık izinlere dönüştür" derseniz mevcut liste sabitlenir ve tek tek düzenlenebilir hâle gelir; başlangıç için en güvenli tercih budur. "Tüm devralınan izinleri kaldır" derseniz liste boşalır ve dikkatli olmazsanız klasöre kendiniz de giremezsiniz.
Genellikle sahiplik sorunudur. Eski bir diskten taşınan ya da başka bir Windows kurulumundan gelen klasörlerde sahip, artık var olmayan bir hesaptır. Gelişmiş penceresinin üstündeki Sahip satırında Değiştir'e basın, kendi hesabınızı yazın, "Alt kapsayıcılarda ve nesnelerde sahibi değiştir" kutusunu işaretleyin. Sahiplik geçtikten sonra izinleri rahatça düzenleyebilirsiniz.
Var. Yönetici olarak açtığınız komut isteminde icacls kullanılır. Örneğin bir klasörün mevcut izinlerini listelemek için klasör yolunu icacls ile yazmanız yeterlidir; bir hesaba değiştirme yetkisi vermek, kaldırmak veya bozulmuş izinleri sıfırlamak da aynı komutun parametreleriyle mümkündür. Çok sayıda klasörde aynı işi yapacaksanız fare ile uğraşmaktan çok daha pratiktir. Yalnız komutu çalıştırmadan önce klasörün yolunu iki kez kontrol edin; yanlış bir kök dizin, sistem klasörlerinin izinlerini bozabilir.
macOS'ta dosyaya sağ tıklayıp Bilgi Al dediğinizde en altta "Paylaşma ve İzinler" bölümü çıkar. Kilit simgesine dokunup şifrenizi girdikten sonra her kullanıcı için "Okuma ve Yazma", "Yalnızca Okuma" veya "Erişim Yok" seçilebilir. Dişli menüsündeki "Kapsanan öğelere uygula" seçeneği, ayarı klasörün tamamına taşır.
Linux'ta üç haneli sayılar devreye girer: sahip, grup ve diğerleri için okuma (4), yazma (2), yürütme (1) değerleri toplanır. Sad